Tunus Ticaret Politikasının Ana Unsurları

Tunus 1995 yılında AB ile bir Avrupa Akdeniz Ortaklık Anlaşması imzalamıştır. 1 Mart 1998 tarihinde yürürlüğe giren bu Anlaşma 2010 yılında Topluluk ile Tunus arasında bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını öngörmektedir.

Tarife Dışı Engeller
Gümrük vergisinden farklı resim ve harçlar: 1996 yılından bu yana ithalattan yüzde 10 oranında kar vergisi alınmaktadır. Bu vergi cif fiyat, gümrük vergileri ve KDV üzerinden hesaplanmaktadır. İthalata konu olan ürünlere yaygın bir şekilde uygulanan kar vergisi ithal edilen ürünler ile yerli piyasa arasında haksız bir ayrıma neden olmaktadır. İthalat yasaklamaları: Ekim 1998 tarihinden bu yana Tunus kına, hurma ve yonca gibi bazı tarımsal ürünlere bitki sağlığı nedeni ile ithalat yasağı koymuştur. Bazı tüketim malları ise Tunus otoritelerince labaratuvar testine tabi tutulmaktadır. Bu uygulama malların gümrükten çekilmesini 6 ila 8 hafta hatta bazı durumlarda 3 aya kadar uzatabilmektedir. Avrupa standartları ile tam uyumlu bazı ürünler dahi bu uygulamaya tabi kalabilmektedir. Ticareti Koruma Önlemleri WTO ile uyumlu değildir: Anti-dumping vergilerine ilişkin uygulamaların genelde kabul görmüş WTO prosedürlerine uygun olarak yapılmadığı söylenmektedir. Buna karşılık AB-Tunus Anlaşmasına göre; anti-dumping uygulamalarının GATT Anlaşması’nın VI. Maddesi ile uyumlu olması gerekmektedir.

Tunus Hükümeti 1997 yılı sonu itibarıyla Tunus bankalarının yabancı satıcılar lehine Akreditif açılması uygulamasını kaldırmıştır. Yabancı satıcılara sadece fatura ibrazı karşılığı ödeme yapılmaktadır. Garanti edilmemiş ödeme, yabancı satıcıların Tunus’a ihracat yapmasını zorlaştırmaktadır.

İletişim Hizmetleri
İthal edilmiş ürünler ile yerel ürünlerin medyadaki reklam kanallarına girişinde farklı uygulamalar bulunmaktadır. İthal ürünlerine devlet kanalı olan RTT televizyonunda yüzde 250 oranında prim uygulanırken, devlet radyolarında ise yüzde 200 oranında prim uygulanmaktadır. Anılan uygulamanın yasaklayıcı ve Tunus piyasasına girişte ciddi olarak engelleyici olduğu düşünülmektedir.

Tunus'ta Yatırım İmkanları 

 Tunus Avrupa, Afrika ve Arap dünyası arasında kalan coğrafyası itibarıyla ticari yönden stratejik bir konuma sahip bulunmaktadır. Halihazırda bu ülkede yaklaşık 1.800 yabancı şirket faaliyet göstermektedir. 1998 yılı sonunda toplam yabancı direkt yatırım değeri 13,5 milyar TD olmuştur. Yabancı yatırımlar ülkedeki toplam özel yatırımların yüzde 20'sini oluşturmaktadır.

Ülkedeki yatırımların hızlandırılması için Tunus 5 temel faktör üzerinde durmaktadır.

1. İyi eğitilmiş işgücü: Tunus son 20 yıldır mevcut bütçesinin yüzde 25'ini insan kaynakların güçlendirmek için harcamaktadır. Ülkedeki okuma yazma oranı yüzde 73'tür.

2. Politik ve sosyal istikrar: ülkede büyümekte olan bir orta sınıf ve fakirlik oranında belirgin bir düşme gözlenmektedir. Nüfusun sadece yüzde 6.7'si fakirlik sınırının altındadır. Nüfusun yüzde 79'u kendilerine ait konutlarda yaşamaktadır. Elektrik kullanımı ise yüzde 86 oranında bulunmaktadır. Ayrıca Tunus dış borçlarını ödeyebilme gücüne sahip ender Afrika ülkelerinden biridir.

3. Avrupa -Akdeniz bölgesine entegrasyon: Tunus Akdeniz'de kurulması öngörülen serbest ticaret alanı oluşumuna aktif olarak katılmaktadır. Bu bağlamda AB ile imzalanan Anlaşma 12 yıllık bir dönemde sanayi ürünleri için bir serbest bölge oluşturulmasını hedeflemektedir.         

Anılan anlaşmanın 3 önemli noktası bulunmaktadır:

a. Tunus sanayi ürünlerine Avrupa pazarına serbest giriş imkanı.

b. Avrupa ekonomik bölgesinde Tunus'a rekabet gücü.

c. Tunus hayat standartlarında iyileşme, iç piyasanın genişlemesi ve GSYİH'da yıllık yüzde 1-2 civarında ek büyüme.

4.Yabancı yatırımlara uygulanan teşvikler: Yabancı yatırımcılar proje sermayesinin yüzde 100'ünü bazı istisnalar dışında izinsiz getirebilirler.

a. Kısmen ihraç edilen hizmet faaliyetlerinde yabancı ortaklığın yüzde 50'yi geçmesi halinde izin gerekmektedir.

b. Tarımsal arazinin kiralanma süresi 40 yılı geçtiği durumlarda izin gerekmektedir. Yabancı yatırımcı ön izin almaksızın bir Tunus firmasının yüzde 49'unu satın alabilir. Bundan daha büyük satın almalarda izin alınması gerekmektedir. Tarım, sanayi, turizm ve finansal olmayan projeler yürüten yabancı yatırımcılar, yatırım teşviklerinden yararlanabilir. Bölgesel kalkınma alanlarında yürütülen projeler ve ihracattan kaynaklanan gelirlerde 10 yıl süreyle vergiden muafiyet söz konusudur.

c. Yabancı yatırımcılar serbest bölgeler sisteminden yararlanabilirler. Bu çerçevede tüm girdiler ve ekipman alımları vergiden muaftır. Yabancı yatırımcılar gelir ve varlık transferinde serbesttir.

d. Yabancı yatırımcıların hakları aynı zamanda Paris ve Bern Konvansiyonları çerçevesinde de korunmaktadır.

5. İdari uygulamalarda yapılmakta olan iyileştirmeler: "one-stop shop" uygulaması Eylül 1989 da uygulamaya konmuştur. Bu çerçevede bir iş kurulması için gerekli tüm faktörler-gümrük, belediye ve vergi hizmetleri, çevre koruma, Resmi gazete ve Merkez Bankası hizmetleri- Sanayii Geliştirme Ajansı (API) bünyesinde bir araya getirilmiştir. Yatırım teşviklerini elde etmek oldukça basittir: Vergi avantajı ilgili kağıtlar ibraz edilir edilmez otomatik olarak işleme konulmaktadır. Mali avantajlar için özel bir komiteye başvuruda bulunmak gerekmektedir. Yabancı Yatırımların Geliştirilmesi Ajansı (FIPA) Şubat 1995 tarihinde, yabancı direkt yatırımları geliştirmek ve yabancı yatırımcılara hizmet amacı ile kurulmuştur.

Tunus'ta İş Kurma Prosedürleri

1. Yatırım Deklarasyonu
Tunus kanunları çerçevesinde kapsanan pek çok iş faaliyeti için; Endüstriyel üretim, hizmetler ve dış ticaret projeleri için Endüstriyi Geliştirme Ajansı'na (API), Tarımsal projeler için Tarımsal Yatırımları Geliştirme Ajansı'na (APIA), Turizm projeleri için Ulusal Turizm Kurulu'na bir deklarasyon vermek yeterlidir. API "one-stop shop" uygulaması sağlamaktadır. API ve APIA yabancı yatırımcılara işlerini kurmada yardımcı olmaktadır. Balıkçılık, turizm, ulaştırma, iletişim, eğitim, sağlık, emlak, silahlar, makine halıları, çöp işleme ve yeniden kazandırma konuları ön izne tabidir.

2.Yasal Çerçeve
Şirket yatırımcının kendisi, bir avukat ya da bir danışmanlık şirketi tarafından kurulabilir. Bütün yasal prosedür API tarafından "one-stop shop" tarafından yürütülebilir. Tümüyle ihracata yönelik olan şirketler için ekipman ve hammadde temininde, ithalatta basitleştirilmiş prosedürlerden yararlanmak mümkündür.

3. Kuruluş Yeri
Yabancı firmalara kuruluş yeri konusunda yol, elektrik, su, iletişim, altyapısı anlamında en uygun koşulların sağlandığı Tunus kaynakları tarafından ifade edilmektedir. Endüstriyel Emlak Ajansı (AFI) endüstriyel bölgelerin kurulmasından sorumludur. Turizm Emlak Ajansı (AFT) ise aynı amaçla Turizm bölgelerini ele almaktadır. Bu alanda çalışan özel kuruluşlara da aynı imkanları sağlama yetkisi verilmiştir. Ancak her koşulda devlet kuruluşları ile işbirliği yapmak ileride çıkabilecek sorunların kontrol altına alınabilmesi açısından önem arzetmektedir.

Tarımsal Alanda Yatırım İmkanları
2000 yılında tarım ve balıkçılık sektörünün GSYİH içindeki payı yüzde 14,9 olarak gerçekleşmiştir. Tarım arazilerinin uzun süreli kiralanması tarımsal alanda yerli ve yabancı yatırımcılara sağlanan en önemli teşvik kabul edilmektedir.

Temel tarımsal ürünler: Tahıl ve yemler, zeytin, narenciye, hurma, balık ve kabuklu deniz hayvanları.
Başlıca ithal ürünleri: Şeker bazlı tahıllar, sebze yağları.
Başlıca ihraç ürünleri: Zeytinyağı, narenciye, sebzeler, balık ve kabuklu deniz hayvanları.

İşbirliği Alanları
1. Su ürünleri kültivasyonu: Bu alanda Tunus sahillerinde 16 bölge ayrılmış ayrıca dağlık bölgedeki 17 barajda toplam 14.000 hektarlık bir alan rezerve edilmiştir.
2. Kesme çiçek: Ülkenin su ve iklim avantajları ile birlikte Avrupa Birliği'ne gümrükten muaf olarak kesme çiçek ihraç etme imkanı vardır.
3. Esans yağları: Tunus kuşburnu, kekik, nane, portakal çiçeği, narenciye ekstreleri gibi yıllık ortalama ihracat değeri 3 milyon doları aşan, pek çok çeşitli esans yağı ihraç etmektedir.
4. Ayrıca tahıl ve canlı hayvan üretimi giderek gelişmektedir. Buğdayda yerel üretim şu anda ülke ihtiyacının yüzde 20'sini karşılamaktadır.

İşadamlarının Tunus Pazarında Dikkat Etmesi Gereken Hususlar 

 Tunus Avrupa ile Arap dünyası arasında köprü oluşturan bir ülke olmakla övünç duymaktadır. Ülkenin resmi dili Arapça’dır. Fransızca yaygın bir şekilde kullanılmakta ve iş hayatına hakim dil olarak kendini göstermektedir. Pek çok Tunuslu aynı zamanda Almanca, İtalyanca ve İngilizce de konuşmaktadır. Tunus Hükümeti son zamanlarda İngilizce öğretiminin yaygınlaştırılması konusuna önem vermektedir.

Seyahat Önerileri

Türk işadamları için vize zorunluluğu yoktur. Oturma ve çalışma izni İçişleri ve İşçi ve Sosyal İlişkiler Bakanlığından alınmaktadır. Oturma izni için yerel polis birimlerine başvurmak gerekmektedir. Kanuna göre bu izinler bir yıl süre ile verilmekte ve bir yıl uzatılabilmektedir. Bütün bu faaliyetler zaman ve emek gerektirmektedir.

Tatil Günleri

Bağımsızlık Günü, 20 Mart

Martyr’s day 9 Nisan

İşçi Bayramı 1 Mayıs

Cumhuriyet Günü 25 Temmuz

Kadınlar Günü 13 Ağustos

Başkan Ben Ali’nin İktidara geldiği gün 7 Kasım

Ayrıca aşağıda anılan dini tatillerin zamanları ay takvimine göre değişiklik göstermektedir

Aid Esseghir (El- Fitr)

Aid el Kebir ( El- Idha)

Ras el Am El Hijri

Mouled

Ticari Altyapı

Tunus’un fiziksel ticari alt yapısı giderek iyileşmektedir. Deniz ulaştırması trafiğinin büyük bölümü Rades/Tunis üzerinden olmakla birlikte ikinci büyük şehir ve ticaret merkezi olan Sfax’da konteyner trafiğinin bir kısmını üstlenebilmektedir. Karayolu ağı güvenilirdir. Ayrıca kıyı şeridini birbirine bağlayan otoyolların inşaasına devam edilmektedir. Elektrik ve su hizmetleri genel olarak güvenilirdir. Yüksek teknolojili telekomünikasyon sistemlerine - internet ve GSM- giriş mümkün olmakla birlikte bu imkan sınırlı ve pahalıdır. Uluslararası telefon ücretleri ucuzlamış ve devlet iki özel şirkete internet’e giriş izni vermiştir. Tunus’ta yaşamın kolay ve güvenli olduğu farklı kaynaklardan teyit edilmektedir. Sağlık hizmetleri çok özel bir uygulama gerektirmedikçe yeterli ve güvenilirdir. Ülkede iyi donatılmış pek çok özel klinik bulunmaktadır. Yiyecek ve içecek standartları uygundur, aynı zamanda kıyı bölgelerinde çeşme suyu içilebilir niteliktedir. Ayrıca istendiğinde ucuz ve kolaylıkla elde edilebilen kapalı şişe suyu da satın almak mümkündür.

Kaynak: www.igeme.org.tr